بروند وَ إِذا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ - و چون و از تاريك گردد ور ايشان قامُوا - بر پاى بمانند . وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ - و اگر خواهد اللَّه لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ هم شنوايى ايشان برد و هم ديده‌هاى ايشان إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . 20 - بدرستى كه اللَّه همه چيز را قادر است و همه كار را توانا . النوبة الثانية - قوله تعالى وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا - پيش از آنك معنى آيت گوئيم بدانك اين آيت اشارت به دو گروه است از آن قوم كه رسول را ديدند : - يك گروه از ايشان اهل صدق و وفاق‌اند ، و ديگر گروه اهل شك و نفاق ، و ما وصف و سيرت هر دو گروه بگوئيم آن گه بمعنى آيت باز آئيم ان شاء اللَّه . اما گروه اول كه اهل صدق و وفاق‌اند صحابه رسول‌اند ، خيار خلق و مصابيح هدى ، اعلام دين و صيارفهء حق ، سادات دنيا و شفعاء آخرت رسول خداى را بپذيرفتند و باخلاص دل وى را گواهى دادند و بر تصديق يقين وى را پيشوا گزيدند و بتعظيم و مهر بوى پى بردند و بر سنّت وى خداى را پرستيدند . ايشانند كه اللَّه گفت ايشان را كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً - شما ايد امّت گزيدهء پسنديده . بهينهء زمينيان . جابر بن عبد اللَّه گفت روز حديبيه هزار و چهار صد مرد بوديم رسول خدا در ما نگرست گفت : « انتم خير اهل الارض » . و قال عبد اللَّه بن مسعود - ان اللَّه اطّلع فى قلوب العباد فوجد قلب محمّد خير قلوب العباد فاصطفاه لنفسه و بعثه برسالته . ثم نظر فى قلوب العباد بعد قلب محمّد فوجد قلوب اصحابه خير قلوب العباد فجعلهم وزراء نبيّه يقاتلون عن دينه فما رآه المسلمون حسنا فهو عند اللَّه حسن ، و ما رآه المسلمون سيّئا فهو عند اللَّه سيّئ ، و قال ابن عمر « لمقام احدهم مع رسول اللَّه مغبّرا وجهه خير من عبادة احدكم عمره . » ابن عمر فراقوم خويش گفت يك بار كه در حضرت مصطفى ياران در مقام جهاد و معارك ابطال شمشير زدند و مبارزى كردند آن خاك كه بر چهرهء ايشان نشست آن ساعت فاضلتر از جملهء عبادت شماست در عمر شما . خبر درست است كه گفت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم : خير هذه الامّة اربعة قرون القرن الّذى انا فيهم ، ثم الّذين يلونهم ثم الّذين يلونهم ، و واحد فرد . اشار صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بهذا الى المتمسّكين بالدّين فى آخر الزّمان ، الذين ورد فيهم الاخبار بالثّناء